Linapuhan kag hawul-hawul

blog migration

migrating this blog here: linapuhan kag hawul-hawul 

ovaltine + 1 tsp kape + 1/2 tsp white sugar = d[_]

Paano magtimpla kang kape ala starbucks

ingredients
3 tbs ovaltine
1 tsp kape (nescafe)
1/2 tsp white sugar

kinahanglan mo ang mug o kun tasa, kutsarita kag ininit nga nagaindakal

step/s
Ibutang ang mga ingredients sa mug o kun sa tasa kag butangan kang nagaindakal nga tubig. lugaya kang tudo tudo pero andami nga indi magkawas hay basi mapaso ikaw. I-serve nga naga asu-aso. Magbasa kang merriam-webster dictionary samtang nagihop kang kape. enjoy.

Ano na lang ayhan ang matabo sa kalibutan kun wara ti kape? tsk..tsk.. indi ko mabatas.

best ever blog entry sa kinaray-a

[2:56 am] — natuyo ako! nami manggus-ab kang tawo sa opisina! baw.

Anonymous

Dominggo. Nagkitaay kita sa escalator. Gapanaog ako, gapasaka timu. Abi mo guro ikaw ang akun ginyuhuman hay nagabangirit ako. Nasadyahan lang ako hay day-off ko sarum-an. Gasuksuk kaw gid kang imo jacket kag nagkid-an kang imu buhok. Pagtangra mo kanakon, ginturok ta man ikaw kang malipayun. Sala man ayhan nga magmulalong ugaring ang imu pungyahon burak sa kalum-ok, nagapanghagad nga batangan. Ang bilog kang imong mga mata lati sa kaitum, perlas nga nagabadlak sa kasilaw kang adlaw. Bagnet ang atun mga mata nga nagabutungay sa pagsaka kag panaog kang escalator. Gusto ko man ipunggan ang mekanikal nga hagdan, hindi mahimo hay tama dya kapurus kag sara lang ako. Nagdaog ang hagdan sa paghatud kanakun sa first floor, ikaw timu rudto run man sa second floor. Gusto ko magsakay liwat sa escalator kag lagsun ang imo haron ugaring kabug-at run gid kang akun lawas. Mabudlay man ayhan ang magpindot-pindot kang keyboard.

Awat.

Nagyuhum ako sa guard kag nagguwa sa glass door. Te ano gid, day off ko man sarum-an. Nagahulat run ang chicken balls sa tubang kang ministop.

garagumo

“Nagasulat ako sa Kinaray-a tungud amo dya ang pulong kang akun mga ginikanan. Amo dya ang pulong nga akun namat-an. Sa pulong nga dya mas mapabutyag ko it klaro kag manami ang mga baratyagun, kaaram, kahadluk, kag damgo kang mga tao sa akun palibot–mga mangingisda, mga mangunguma, mga marinero, mga uripon sa iban nga pungsod, kag mga tawo nga balhas kag dugo ang ginapaturo makakaun lamang tatlo ka beses sangka adlaw. Sa Kinaray-a ako nagahigugma. Sa kinaray-a ako nagadamgo. Kag labaw sa tanan, sa Kinaray-a ako nagadayaw kag nagapangayo kang bugay sa akun Ginuo.”

- J. I. E. Teodoro

gin kowt halin sa  kinaray-a.com

mga labay labay nga istorya (2)

ang kutso kutso (functionalist perspective)

Kaina kang nagapanaw ako paagto sa obra, may tawo nga nagabike nga kian lang mabungguan kang awto. mayad lang hay nakapreno dayun ang driver kang honda civic, pero nadusli gid ang laki nga nagabike. dayun ja nagtindug kag nagsakay sa bike na nga daw wara lang kamaan. ang ang mga usyusero man tana kag mga usyusera dayun tumpuk kag magpaminangkutanay. sigurado nga pag-abot kang istorya beyond one kilometer radius, napatay run ang tawo nga naga bike kag ang awto naglupok run nga daw parehas sa pelikula ni robin padilla. tsk.. tsk.. tsk… ang kutso-kutso, indi gid madura sa tawo.

ang hambal kang sociology, ang pagkutso-kutso kano sangka manipestasyon nga ang tawo sangka social nga tinuga. ang kutso-kutso matawag nga unwritten social control kang sangka sosyodad. parehas kang mga nasulat nga laye, ang kutso-kutso nagapugong man sa mga tawo nga maghimu kang mga bagay nga hindi mabatunan kang komunidad parehas kang pagbusong nga wara ti bana, pangngerida kag duro pa nga iba. sa sangka rural nga lugar kun sa diin ang mga tawo may luxury of time nga magkutso-kutso, ang topiko pwede mag-umpisa sa mga trivial nga bagay sa baryo parehas kang pagpakasal ni Rusing nga laon nga manugrilip kay Tawi nga bata pa para magpirma kang marriage contract. ang kutso-kutso masami nagaumpisa sa pagtinipun-tipon kang mga tawo sa baryo sa tunga kang lima ka bol nga tuba kag sa pagpangayuay kang apog kag maskada sa mga usang mode kang minama. may naman-an ako nga kaso nga may sangka tawo nga nagpakamatay paagi sa pagbitay kang anang kaugalingun sa puno kang santol sa andang likod balay hay nabalahuba nga ginamulistiya na ang anang bugto. masarangan na ang bakul kana kang anang tatay, mabatuan na ang iba na pa nga mga bugto nga laki. bisan magburukol pa kag magbaranug ang anang mga mata kang kastigo, maayad man ria gihapon. lain tana ang kaso kun kutso-kutso run ang maghusgar kang anang ginhimu. dara na ang stigma bisan diin tana maagto nga may nakakilala kana. kunbaga sa english, ang kutso-kutso silent, gentle but deadly. amu ria guro nagpakamatay lamang tana. dalming nga topic…

sociology rocks!

Ang Gugma nga Lumuton

Ang Gugma nga Lumuton

Ang hambal nanda, ang gugma kano kang mga mal-am daw sa igi nga nagakamang nga biskan iwanun mo kang tikwang, makapyut gid sa mga kabataan. Ambay kun tsakto man ri-a pero daw amu amu ri-a ang istorya kang love story ni Rusing kag ni Tawi. Si Rusing nga manugrilip kag si Tawi nga manug-lasa kang baboy ni Tomasa. Katong ginkasal sanda, duro gid ang nagtaas kang andang mga kiray. May jan nga daw sa indi makapati kag natingala gid kag may jan man nga nagaralaway gid kang panglibak. Daw sa mabaskug nga hangin ang balita nga nagrapta nga si Tawi kag si Rusiing ginkasal kang Sabado. Si Bonita lang nga umang ang wara kamaan kag wara nagngusyan kang nagrapta nga si Tawi kag si Rusing ginkasal ni Father Corvera. Simple lang man kato ang kasal nanda hay gin-abay to gani sa mass wedding nga ginaskedyul kada Sabado kistra sa sangka bulan. Gamay lang man kato ang punsyon sa balay ni Rusing. Sanda-sanda lang man nga mga suob nga kilala sa rilipan kag babuyan pero ang balita daw bomba nga nagtublag sa mga tsismoso kag mga tsismosa sa banwa.

Si Rosita, Rusing kun tawgun kang mga tawo sa tindahan, trayntay nuebe run kang ginkasal kay Tawi. Nagbuhay tana sa Hongkong pagkatapos na gradweyt sa High school sa Antique National School. Nakapundar kang medyo gamay kag nagbuol tana kang pwesto sa rilipan. Mayad ang pangabuhi ni Rusing hay nagapautang tana kang 5-6 kag nagapaalili kang paray sa mga taga Sitio Timbuok kag Poblacion. Ginasapin-sapin na lang ra ang ginansya na sa rilipan sa mga luho na sa Avon kag Natasha. Biskan mal-am kag may edad, mahambal mo nga seksi kag may binubuga pa man gihapon tana. Gamay nga baye pero tibsul ti panglawasun. Indi man gid ti taas ang irung pero intsakto man ang pagkaporma nga nami man turukun. Laon-laon kag daw medyo konserbatibo pero dayaw nga baye kag pirme hamut. Kun sa mga bugoy pa nga buntudan sa tindahan, daw ilahas nga maila-ila. Amo ri-a guro nga naumol kana si Tawi. Ilo run si Rusing sa nanay kag tatay. Lima sanda nga magbugto kag tana ang ikaapat. Luwas kay Milet nga nagauli sa lugar kang bana na sa Villaflor sa Dao, marayu tana si Rusing sa anang mga bugto nga nagparangasawa kag nagtinir sa Manila. Kay manding Basyon na tana gaistar nga laon man. Imaw nanda ang hinablus kay manang na Milet, si Buknoy nga hindi mo maman-an kun baye o kun laki hay nagaki-ay ki-ay kun magpanaw. Walo ang bata ni Milet amo ra nga ginpa-istar na run lang si Buknoy sa balay kang andang manding Basyon

Buta ka dugo kang baboy ang lawas ni Tawi kada Dominggo hay tienda sa banwa. Tana ang manuglasa kang baboy ni Tomasa, ano pa, mabakud ti postura. Taas pero turu-tabnul ang anang lawas nga ginaputos kang mala-tsokolate nga panit. Medyo kurong ang anang buhok kag apad ang ang irung, damul ang kiray kag bahul ang mata. Kun imu turukon, indi mo man mahambal nga raw-ay tana hay ginakuruhit-kuhit pa gani ri-a kang mga parlorista nga agi sa banwa. Baynte uno anyos lang ja tana kang nagpirma kang marriage contract. Kang una, gabulig-bulig lang ja kato ka pangkilo kag pangbulad kang kupras sa bodega ni Pitok. Nagtinir si Tawi kanday Tomasa kang napatay si Pitok hay gin-atake kang high blood. Sa San Remigio gid tana kaja naghalin, nag istar lang kay manang na Suling nga nakapamana kang taga Poblacion Tres. Wara ja ka gradweyt sa hayskul kag nagpamanila. Pagkatapos natak-an mag-obra sa pabrika kang silopin sa Valenzuea, nag-uli tana sa Hamtic kag rudya na lang nagtinir kay manang na Suling. Tapos naandan na nga magtinir sa banwa kag magbulig-bulig sa mga karinderya hasta nga ginbuol nga boy ni Pitok. Daw buhay gawa tana nga nagabulad-bulad kang kopras kag magtawas-tawas sa bagun ni Bibot paagto sa Iloilo kun magpakilo kang kopras ang anhing mal-am nga haybladun.

Wara ti may nakamaan kun ano gid ang natabo kang gabii nga to. May Kantalingawan gid kato sa banwa ano pa duro kag nagadirinagusu lang ang mga tawo. Duro ang nagdulhog nga mga taga-iraya ano pa wara gihapon nanarado si Rusing kang anang pwesto bisan pasado run alas-syete sa gabii. Man-an na run ri-a nga kun magdulhog gani ang mga taga-raya duro man ang anang binta. Mabakal gid ang mga t-shirt na nga masilaw ang kolor sa mga bugoy-bugoy nga laki kag ang anang mga palda kag pantalon daw pinakas lang nga ginaaragawan kang mga baye nga taga-iraya. Kapin pa kaja hay may mga new arrival tana halin sa isteyts. Pero rapit run lang mag-alas otso wara gihapon ti may nagbakal kang mga rilip nga hamot kang bulong para sa molds. Ano abi hay ginsaylo ni meyor ang stage sa tubang kang munisipyo nga kato anay ria, rudya lang ginabutang sa tugbang kang merkado publiko. Ginatamad run ang mga tawo magkudaw pa sa tindahan kag mangrilip hay ang stage kang kantalingawan sa pihak pa kang plasa. Manarado run daad si Rusing kang gulpi lang naglusot si Tawi nga may bitbit nga botelya kang pilsen.

“’Sing, pasudla ako anay, maistoryahanay kita,” nagasulakwid ang dila ni Tawi sa kalinginun.

“Maan kanimo Tawi, lingin ikaw. Uli run to kag magturog. Indi ako pagbwisita hay wara ako ti binta kaja,” pamaribad ni Rusing nga naga burun-a kang dasuk kang tapi nga sarado kang anang pwesto.

“Gwapa kaw man gali gihapon ‘Sing ah bisan nagasararampuk kiray mo,” hambal ni Tawi nga nagabarangisi kag nagadunglay-dunglay ang lawas. Nangyabut ja sa tapi nga ginhawa lang ni Rusing ka duso hay may nagsal-ut nga bato sa sulod kang kalug-kalug nga semento nga nagapigar sa mga sa mga sarado kang pwesto. Nalingkangan si Tawi kang gulpi lang ginsipa ni Rusing ang tapi para maghaup. Natumba gid ang sultero kag naglagatuk gid ang anang dahi sa baraghal nga semento.

“ Dan! Amu gid ri-a hambal ko mung. Kun-an nga indi sagi sabad. Baw! Bangon run jan kag mag-uli to… Tawi,” pangara ni Rusing nga nagapaninghawakan. Ginhulat na nga magbangon si Tawi. Buhay gid. Ginbutung-butung na kaja ang sando kang laki pero wara gid ja nagbangon. Kinulbaan si Rusing hay kun basi ano run ang natabo kay Tawi. Nagbaskug dayun ang kuba-kuba kang dughan na kang nakita na nga may nagdanaw nga dugosa semento. Dayun na ginguyod ang wara ti animo nga laki pasulod sa anang rilipan. Gamay lang nga bayi si Rusing pero madasig na nga naguyod si Tawi pasulod sa anang pwesto. Ginpasandig na ang laki sa dingding kag gin trapuhan kang kamisita nga napudyot na sa karton kang bayu ang dugo sa dahi ni Tawi nga nag-agay run hasta sa apad na nga irong. Daw sangka singko sentimus gawa ang kabahulon kang pilas ni Tawi. Nagaparamuti si Diding sa kulba hay daw sa indi mag-untat ang agay kang dugo sa dahi ni Tawi. Nagakurudog ang alima kang laon kang ginpatiyub na ang takup kang surudlang kang green cross alcohol. Sa sobra na nga kulba, diretso na nga ginpapiswit ang alcohol sa dahi ni Tawi. Daw sa basa nga pisu nga nagpiri-piri si Tawi. Nangusyan pa gid si Diding kang gulpi lang nagtindug ang soltero kag naduroy-duroy paggwa nga wara ti tinimuk-timuk. Lagsun pa daad ni Diding ugaring dasig ja nga nadura sa dulom. Nagbalik ja sa sulod kang rilipan na kag ginbuol ang flash light ingud kang bintahan sa drawer kang gamay nga lamesa. Dali-dali tana nga nagguwa. Kang gabii nga to, hindi makaturog si Rusing. Garut lang ang burubaliswa na sa katri.

Nasulod sa tiyempo tig-ururan ang bulan pagkatapos kang siyam ka lati halin kang urihi nga kantalingawan sa banwa. Haros daw mapukrus ang ginhawa ni Diling kang panglatas kang kahon sa taramnan. Dasig gid ang anang dalagan nga daw ginalagas kang ayam umang. Naga-uran uran abi amo nga madanlug ang dalan kag amo man ang ana nga dagpa dagpa. Bitbit na ang anang shoulder bag nga may sulod nga cotton, alcohol, gauze bandage, gunting, clippers, suction ball, betadine kag ang anang maram-an. Nagakiang-kiang tana nga nagasunod kay Tawi hay nasuyak kang siit ang anang kahig sa sobra nga dali dali. Pagsamput sa balay ni Rusing dayun na diretso sa kwarto kun diin nagabatang si Rusing nga nagaugayung. Buta kang dugo ang banig nga buri sa katri. Si Tawi nagapungko sa kilid kang baratangan nga may ginakungkung nga lapsag nga may pusod pa nga nagatabid sa anang inunlan. Dali dali nga gindawu ni Diling ang lapsag kag gin dasukan kang suction ball ang irong kang bata, ginpatabuli kag ginpapa sa buli. Naggaab ang lapsag.

Harus daw maduraan kang ginhawa si Rusing sa sobra nga sakit pero ang gaab kang lapsag nga bag-o na lang nabatian nagtugro kana kang hindi maeksplikar nga kabaskug. Ginmukra na ang anang mata kag nakita na si Tawi nga indi maintindihan ang ngirit. May ginakungkung ja nga lapsag nga naputos sa lampin nga puti. Ginbutang na ang bata sa kuna na kawayan sa ingud kang gamay nga lamisa nga ginatungtungan kang gamay nga labador, betadine kag ang green nga surudlan kang Green Cross Alcohol. Daw sa tubig sa sapa kasinaw nga nagbalik sa pinsar ni Rusing ang natabo sa rilipan katong gabii nga may kantalingawan sa banwa. Nadumduman na kung paano na ginharukan si Tawi nga wara ti animo nga nagasandig sa dingding. Nadumduman na ang romansahanay nanda ni tawi sa kurukamalig ni Tomasa. Nadumduman na kun paano tana ginpabatang ni Tawi sa papag nga buta kang mara nga dugo kang baboy. Daw namayha tana gawa sa anang kaugalingun.

***critique ni datu lubay

ang monologue kang Tipulo sa likuan

psst..

ehem. ehem.

psst.. psst…psst…

migs, migs…

balikid anay

huod, ako dya ang nagahambal

pamati anay bisan makadali lang.

indi magdalagan. wara ako gapangaun

ginhawa kang madalum.

ahhhh

te, pwede run?

dali, pungko anay dya ay sa gamut ko nga nagagataw

kulbaan kaw gid haw? wara dya ah, daw sa others kaw

amo kaw man gihapon, talawit gid.

ahay.

may isugid daad ako kanimo, kun ok lang.

ok lang? salamat.

kilala mo si Iping?

ang tawo bla nga maniwang nga nagpasemento kang balay na dyan ay sa gulod.

huod, dan tana gid.

man-an mo migs, hambal na ipasinso na kanu ako sa rum-an

himuon na kano ako nga trasis kang balay kang bata na

si Diling bla nga nakapamana kang obersis

mal-am run kano ako kag nami pa akon tamanyo.

perpek.

ginsaylo na run gani kano ang tamaho nga nagabalay rudya

rudto run sa bubog sa pihak sapa

ginpaobrahan na run kahapon kay Jaime

kita mo raay pa gani ang ibos nga tapul nga ginkuyang -kuyang nanda kahapon

nasubuan gid ako migs

mahidlaw gid ako sa mga taga Timbuok

indi ko run makita ang mga bata nga nagadaralagan kun hapon

hadlukan nga maabutan kang orasyon sa likuan

ikaw gid ang pinakadasig kang gamay kaw pa nga wara ti puroy kag tap-ingun

hay, subo ba.

duro pa daad akun storya garing daw gadali kaw man

uhud, nagaparamuti kaw run kag nagakudog pa imo nga baba

te sige, salamat sa pagpamati naghagan-hagan gawa pamatyag ko

hasta sa liwat

kun maabutan mo pa ako sa rum-an nga nagatindog

Ang Orens© nga Urang sa Awang.

Ako si Kuradang. Ang orens nga urang sa awang. Hambal kang mga mal-am, sapat ako kang mga engkanto nga nagauli sa Tinagong Dagat didto sa putok-putukan kang Madyaas. Raha ako nga urang amo ra orens kano ang akun kolor. Kita mo gid lang kun ano ka sarwayun ang pinsar kang mga taga sitio Timbuok. Hambal kang iba, “pet” kano ako ni Marikudo. Pati ah, imbento ko lang ra tana. Sa tuod-tuod lang, bisan ako gani wara man kaaman kun diin ako nag-halin. Sa nadumduman ko, rudya run ako sa awang nga ja bag-o pa nauso ang jet-matic pump kag mga tuong. Wara ako kamaan kang akun edad. Wara ko run nadumduman kun pira ka ugsad ang akun ginmulalngan. Nalipat run ako kun kapira nagkawas ang tubig sa balay ko kada magbagyo. Katong una, gamay pa lang ang tawo nga nagasag-ub sa awang nga ginaulian ko. Bantog pa gani nga mariit ang lugar kun diin ja ginkutkot. Halin ridto sa may kasagingan tabok sa dagmayan hasta makaabot sa pihak nga kawayanan, mariit. Ginakahadlukan kang tanan.

Nagligad ang duro nga mga ugsad kag ako nalipatan. Natabunan kang lay-un kang DVD player, Nokia N-series, Packard Bell laptop, Mp3, Mp4, Mp5, hasta Mp100. Ang akun nga istorya naalimunaw sa kagahud kag mga FM stations kag huni kang mga sarakyan –mapa rusira man, easy ride, traysikul, motor nga singgul, Mercedes Benz, Kia, Ford, Kubota, Isuzu, Hyundai, Kawasaki, Toyota, Honda, Tamaraw FX, Karabaw XY, kag Traktora. Ang mga tawo wara run nahadlok sa mga riit nga lugar. Ang mga bata wara run gakagat kang andang mga tudlo kun magtudo sa mga bungsod kang anay. Si Gabi nga nabantog nga aswang, buhay run natabunan kang baras didto sa patyo sa La Paz. Nalipat run ang mga tawo. Te, kaja, ako run lang ang nagapamati kang andang mga istorya. Wara run nanda ako nadumduman mung, nga rudya man ako gihapon nagabackdive-backdive kag nagaswimming-swimming sa tubig nga andang hirimus kag irimnan. Sala ko bla ri-a nga wara tana nanda pagsag-ahi ang awang?

Parehas ni Tuyang Ermitanya (starring ra sa drama sa Bombo radyo kun indi kaw karelate…”ako si tuyang ermitanya, nagapuyo sa isa ka kweba, siling sang iban buang ako, he he he”…<my apologies sa Bombo Radyo>), duro man ang akun naman-an nga mga istorya. Bati-bati sa mga kutso-kutso kag mga hinuring huring kang mga nagapanglaba. Kis-a sa mga drama, balita kag mga komentaryo sa radyo kang daw bungol nga si Lando.

Ereneo Kutsudero

Uhod, jaay run gale si Eren. Aga pa ra nagakutso-kutso. Ginabida na ruman ang dawi na nga puyo nga ang kabahulon daw butkon kang malnuris nga bata ni Gina. Amo tana ri-a si Eren. Makapangapi lang kag makakutso-kutso, solb run ang adlaw na. Mayad hay nagabaton tana kang pension sa SSS kada bulan. Nakaagi tana kanu kabay kaobra sa minahan. Umpisa kang bulan, abi mo kun daw sin-o nga milyonaryo magpadalyang kang anang itlog sa dalum ka madre kakaw. Bantayi bla, wara pa lima ka adlaw, ubos run ang pension na nga dos mil sa tong-itan ni Saling. Kag kun dimalason, sangka salga lang ang anang pension, ubos dayon. Mamantinir ruman ri-a ka pamunit kang ubog sa suba para may darapli.

Corazon Adikapi

Si Corazon. Ang sawa ni Biyo nga nagapamanday. Sangka tipikal nga nanay kang baryo. Mabakud nga babayi. Kasarang mag-arado kag manglawig kang baka kag karbaw. Daw haros adlaw-adlaw ko ja tana makita sa awang. Wara pa nagbutlak ang adlaw sa aga bitbit na run ang balde kag labador na nga itum nga ginhatuk-hatuk sulda ka plastik. Syempre indi na malipatan ang “mug” na nga tarangkisun, may sulod nga kape kag Coffee Mate ™ . Aga na pa kaja ginapukaw ang mga tawo kun umpisahan na ka bakol kang pakang na nga paklang ang mga tarapu na nga kun pug-an mo, mamayha ang anang kape sa kasiri kang higku.

Maming Martir

Linung nga baye si Corazon kun indi mag-abot si Maming, ang sawa ni Kutong. Lain tana ang routine ni Maming kada aga. Dulom-dulom pa ja tana gapanag-ob kang hirimus na. Dara na kara ang darwa ka bahul-bahul nga container nga gray (may tatak nga Shell™). Butaon na ja kag dayon magpungko sa bato nga daw karbaw ka bahul. Umpisa run ang kutso kutso nanda. Ang anang litanya maumpisa sa kolor kang kapay nga ginalabhan ni Corazon hasta sa kun ano showing sa betahan ni Dinya kabii. Hakwatun na lang kara ang anang sinag-uban kun magtinikadul ang kaldero sa andang balay. Mabatian mo dayon ang anang panabog sa manok kag ayam sa andang kusina. Pero sa tuod-tuod lang, si Maming ang pinakanagustuhan ko sa tanan nga suki kajang akun awang. Wara tana gakaun kang urang parehas nakun. Adbentista kabay tana. Nakunbertir lang ra katong napamana na si Kutong nga taga-Putotan. Wara sanda kaja ti bata. Anhon mo hay laon laon run man kag nakapamana. Gin-adopt lang nanda ang ikapulo nga bata ni Nato nga bugto man ni Maming. Duro raket na kaja nga baye, halin sa libudanay ka sinakul hasta sa panglagis kang dahon ka udyok nga hirimuon silhig. Ginaordinaryo na lang ang pagtakras sa Kurit para mangahoy ka garatong. Dimalas na lang garing kay Kutong nga nagamaoy kun lingin. Buot man ja daad ang bana ni Maming kun indi makalab-ok kang aplud nga tuba sa dike sa banwa ka Hamtic. Pero banta ko, palangga man gihapon ni Maming si Kutong hay nagapanglaghap man tana kara sa kataramnanan bisan gabii kun indi makauli ang anang bana. Amo ri-a kabay guro ang ginatawag nanda nga Tru Lab ®. (True Drugs Laboratory, registered owner of Pito-pito™ Baranyos)

Mayit Balo

Kun trulab-trulab lang ang paga-istoryahan, ay, jan number one si Mayit. Ang bantog nga baraluhon sa sitio Timbuok. Katatlo run ja namana, ano pa tatlo run man ang anang subang. Ang bati ko sa mga kutso-kutso, may arung kanu ja rapit sa anang mata amo ra nga patay pirme bana na. Sa pagkamaan ko, nahulog kanu sa niyog ang urihi na nga bana. Te, to, bari-bari kuno lawas na sa sulod ka lungon hay dalipi gid gintup-an na. Nasalo na pa kanu ang pasok nga nahulog man bisan bari run gusok na. Kadimalas nga tawo. Pero kun ako lang ang pamangkuton, daw malipayun man gani nga bayi si Mayit. Pirme tana ri-a gakanta kang Sanlinggong Pag-ibig kada magsag-ub. Peborit song na guro. Naga-ararasik pa gani ang minama na sa sobra ka birit. Namit gid kara ngawa ngawa na kun jan si Lando nga piang nagaparigos sa awang. Si Lando nga anay nagapamasyar kana garing nag-untat kang nabantog nga baraluhon gali tana. Kaluoy nga Mayit, biktima kang tsismis.

Ikat Trumpa

Maman-an ko gid kun nag-abot run si Ikat sa awang. Kun-an kaw mung nga daw Mendoza Sound System™ ang singgitan na. Gamay lang man ja nga bayi pero, baw, grabe kun magsinggit. Ang bati ko, amo ja ang sawa ni Purok. Nagkitaay kanu sanda kaja kang pista sa Iglanut. Nabuyo kabay tana ja sa singgitanay amo ra nga dara-dara na hasta rudya sa sitio Timbuok. Wara’t patay ang singgit na kay Nigro, ang daw lagit-it na nga subang. May “Nigro uliii, Nigro ang kaanding gaharab sa paraaay, Nigro riguuus, Nigro tiig-aaang, Nigro sag-uuub, Nigro timbai akooo, Nigro ludgudi anay likod kooo”, kag kun ano ano run lang. Pero sigurado nga indi gid tana magsinggit kang “Nigro, puti nga bata ko, kagwapo kanimuuu”, kay sigurado, marilitik gid ang mga tuong sa awang. Ang tuod nga ngaran kang anang subang nga bata nga ra, si Roger, daw Kano gani kun imo pamatian, pero naga lang man. Naandan run lamang nga Nigru kay nasunog run ang anang panit ka sobra nga laday sa initan, ka hala sari ka panakup ka tumbak-tumbak kag panglagas ka umbok sa taramnan. Wara ko gid ja nagustuhan nga bata. Hamak timu kara nga sangka bes to, gindiskitahan tana nanda ni Titul nga sag-ahun ang awang hay may nakita kanu sanda nga bao sa dalum. Bao timu kara nga nalumutan tana to nga puga. Mayad lang nag-abot si Iyang kag ginpanugid sanda kay Ikat. Te man, guripat gid eh si Nigro. Batian ko pa singgit na nga “Araguuy naaay, indi run ko magliwaaat” Ah, kun-an daw, daw mapingas guro kato talinga na mung. Umpisa kato, wara nanda run ginbisyuhan nga sag-ahun pa ang awang.

Iyang Dramatista

Kalipayan ko gid tana ja si Iyang, kag kun wara guro tana, gintuka run ako ka palut nga manok ni Mulo. Si Iyang ang daraga nga bata ni Lasyo. Kun manglaba kara tana, gadara gid ra ka radyo. Adik daan ja sa drama. Halin sa ‘Sin-o ang may Sala?’ hasta sa ‘Lain siya sa Iban’ nga drama sa aga, padayunon na pa gid ra sa hapon umpisa sa ‘Kahapon Lamang’ hasta sa ‘Laughingly Yours, Bianong’. Bisan nga daw ingaw run ka kuti ang huni kang radyo na, sige man gihapon. Ginatangab na lang garing ang speaker sa talinga na. Aga pa ja tanda nailo sa nanay. Amo ra nga nagabaton tana ka labada sa banwa. Ginadara na lang sa sitio Timbuok para mabataw-bataw na si tatay na nga inutil run man hay nastroke. Kaluoy man nga bata, tana pa ang nagasagod sa darwa na ka gagmay nga bugto. Puraot gid ang andang pangabuhi.

Mulo Laonly

Si Mulo. Laon nga bata ni Magding nga manugbaligya ka ibus sa banwa kada Dominggo. Kang sarang semana, ginbayaan na si Mulo. Terible run gali ang nyumunya na. Ahay, si Mulo, nagasarahanun run lamang sa kamalig na nga guba. Ginbayaan run tana ni Magding. Hambal ni Eren, grabe gid kanu gaab na kang nadedbol ni nanay na. Te kaja, sige man kanu gihapon drive na ka sikad. Amo lang ra nabatian ko kay Mulo. Talagsa lang bi gaparigus mung. Kun sabagay, indi kaw gid ma dapat sagi rigos kun grabe painit mo sa karsadahun. Basi maumang kaw. Amo man ra hambal nanda. Mas puraot si Mulo, alone and lonely.

Maura Hambugera

Kun puraot kang pangabuhi ang pagaisturyahan, out sa topic si Maura nga taga purok Tinapok. Napamana na si Ikot nga lider kang mga senior citizen, amo ra, si Maura nga taga-Tinapok, sa Timbuok run tulad. May sarang-sarang gawa ang andang pamilya. Talagsa lang ra tana gaagto sa awang hay may jet-matic pump sanda sa sulod balay. Maagto lang ja ra sa awang kun magkutso-kutso kag magpahambog kang padara kang bata na halin sa ‘merika. Kan-o to, nangnagtag tana ka chupa chups nga lollipop sa mga nagaturumpok sa awang. Amo man ang ngirit kag supsup kang mga pobre eh, garing ang hapin dulsi, ginpanghal-id lang nanda sa kilid kilid. Tambok ja nga bayi si Maura. Daw teren-teren ang anang lawas, kag ang mga tudlo na daw oversized nga dudulay nga ginakuga kang mga gold nga singsing. May arang-arang gid man sanda kaja halin pa kauna. Anda gani lupa ja ang ginkutkutan kang awang mung. Sara pa, lapad gawa ang taramnan ni Ikot, dugang mo pa bi nga nagapaalili sanda sa taga sitio Timbuok. Kapin pa kaja nga nakapa-Amerika run ang bata nanda nga si Buknoy, nga kaja kanu, istorya ni Maming, Vanessa run kanu ngaran na. Duro run kanu to dolyar na nga nasuptan. Amo ri-a nga madonate kanu si Maura ka Jet-matic pump sa sunod semana.

Kuradang Orens ©

Sa sunod semana, mapadara kanu ka kwarta si Buknoy a.ka. Vanessa kag patakdan ni Maura ka bomba ang awang.

Kadasig kang panahon, dasig man ang pagbag-o kang kalibutan. Urang ako nga uripun kang tubig kadyang bubon, napreso ako sa bilog nga tuong, pero wara ako natak-an maglantaw kang sangka palad nga langit adlaw adlaw. Wara ako natak-an magmulalung sa ugsad kun maglubas sa baba kajang awang. Sa sunod nga semana, indi ko run ja makita.

Mapatay ako dungan sa kalipay kang mga taga sitio Timbuok kay indi run sanda maayawan ka timba-timba. Mapatay ako, kag dungan kang akun pagsaylo sa pihak nga kinabuhi imaw kang mga engkanto sa putuk-putukan kang Madyaas, dar-on ko tanan nga tubig nga nagatubod sa mala-inumol nga tubudan kajang awang. Turukun ta kun may sag-ubon pa kamu.

Diind.

mga labay-labay nga istorya (1)

Kang kasan-o lang, nalubsan ko si Ng Inya kag ang mga kaberks na nga manginginom ka tuba. Sa dalum sanda ka mangga ni Ariston nagahinuring-huring parti sa mga nagarulubas nga tawo paagto sa banwa. Gin-agda nanda ako nga mainom ka tuba. Hambal ko, indi lang Ng, maagto pa ako sa banwa hay matakod ako ka tolda para sa tienda sa rum-an. Dayon nagderetso ako panaw. Man-an ko man nga gamay lang ang andang tuba. amo lang ra ang akon nga istorya.